In het project Meanderende Maas werken we aan een sterke dijk, meer ruimte voor de Maas en een mooier en natuurlijker gebied. Daarbij kijken we niet alleen naar wat we vandaag nodig hebben, maar ook naar de toekomst. Duurzaamheid is daarom vanaf het begin een belangrijk onderdeel van het project.
Van ontwerp tot uitvoering zoeken we naar manieren om de impact op het klimaat en de omgeving zo klein mogelijk te maken. Op deze pagina laten we aan de hand van concrete voorbeelden zien hoe we dat doen. Denk aan klei die uit een nieuwe geul komt en wordt gebruikt voor de versterking van de dijk, elektrisch materieel, hergebruik van materialen en een laadplein in Oijen.
Duurzaamheid begint al voordat de eerste machine het gebied in rijdt. De keuzes die we aan het begin van een project maken, hebben namelijk invloed op de CO₂-uitstoot tijdens de hele uitvoering.
Een belangrijke duurzame keuze is al vroegtijdig gemaakt: de dijkversterking combineren met gebiedsontwikkeling en rivierverruiming. Door deze opgaven samen op te pakken, kunnen we werkzaamheden, grondstromen en transport beter op elkaar afstemmen. Daardoor is de CO₂-uitstoot naar schatting 40 keer lager dan wanneer de dijkversterking en rivierverruiming afzonderlijk zouden worden uitgevoerd.
Samen met aannemer Boskalis Nederland kijken we in iedere fase van het project welke maatregelen de meeste CO₂-winst opleveren en hoe we die kunnen meenemen in het ontwerp en de uitvoering. Zo kijken we bijvoorbeeld naar materiaalgebruik, het hergebruik van gebiedseigen grond, transport, energiegebruik en de mogelijkheden om materialen opnieuw te gebruiken.
Door al in het ontwerp rekening te houden met duurzaamheid, kunnen we in de uitvoering grotere stappen zetten in het verminderen van CO₂-uitstoot. Meanderende Maas ligt daarmee op koers om een CO₂-neutrale dijkversterking te realiseren. Een prestatie van formaat!
Voor de rivierverruiming graven we nieuwe geulen en verlagen we delen van de uiterwaarden. Daarbij komt veel klei vrij. In plaats van deze klei af te voeren en nieuwe klei van elders aan te voeren, gebruiken we de vrijgekomen klei waar mogelijk opnieuw binnen het projectgebied. In totaal graven we zo’n 4.000.000 m3 grond af. We hergebruiken een kwart van deze afgegraven klei en grond binnen het projectgebied om de dijk te versterken. Zo sluiten rivierverruiming en dijkversterking op een slimme manier op elkaar aan. Met minder transport, minder nieuwe grondstoffen en klei die opnieuw wordt gebruikt werken we aan een circulair project. Het gebruik van gebiedseigen grond is vanaf de planvorming een belangrijk uitgangspunt geweest. Door grondstromen binnen het project zoveel mogelijk met elkaar in balans te brengen, kunnen we transportafstanden en daarmee de milieubelasting beperken.
Ook tijdens de uitvoering kijken we samen met de aannemer Boskalis Nederland hoe we uitstoot kunnen verminderen. Daarom zetten we elektrisch materieel in waar dat mogelijk en effectief is. Binnen het project streven we ernaar dat 10% van het ingezette materieel elektrisch is. Voor een groot project als Meanderende Maas betekent dit veel draaiuren met elektrisch materieel. Het gaat onder meer om elektrische graafmachines en vrachtwagens. Ook het asfalteren van de wegen doen we deels elektrisch. Hierdoor is er geen uitstoot en werken we bovendien stiller. Daarmee dragen we niet alleen bij aan het verminderen van de CO₂-uitstoot, maar beperken we ook de hinder voor de omgeving.
Elektrisch materieel heeft natuurlijk stroom nodig. Daarom maken we gebruik van het speciale laadplein naast de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van waterschap Aa en Maas in Oijen. Het laadplein maakt gebruik van bestaande netcapaciteit van de RWZI. Omdat de zuivering niet voortdurend alle beschikbare capaciteit nodig heeft, kan het project deze capaciteit benutten om elektrisch materieel op te laden. Zo is geen nieuwe netaansluiting nodig. Meanderende Maas was het eerste HWBP-project dat op deze manier gebruikmaakt van een laadplein. Het is een mooi voorbeeld van hoe samenwerking en slim gebruik van bestaande voorzieningen kunnen helpen om schoner te bouwen.
Waar mogelijk geven we materialen die al in het gebied aanwezig zijn een nieuwe bestemming. Zo zijn de damwanden die we inkopen gemaakt van gerecycled staal. Ook gekapt hout proberen we zoveel mogelijk opnieuw te gebruiken. Waar bomen voor de waterveiligheid of werkzaamheden moeten worden verwijderd, kijken we of het hout in het project of in de omgeving een nieuwe functie kan krijgen, bijvoorbeeld als materiaal voor bankjes, fietsbeugel of andere voorzieningen.
Een deel van het hout krijgt ook een functie in de natuur. Zo kunnen verwijderde takken worden verwerkt in takkenrillen en worden hele bomen als rivierhout in nieuwe geulen gelegd. Het hout biedt daar structuur en beschutting en draagt bij aan een geschikt leefgebied voor planten en dieren. Zo blijft hout dat in het gebied vrijkomt zoveel mogelijk onderdeel van het gebied.
Voor de versterking van de dijk zijn o.a. damwanden nodig. Waar dat kan, brengen we deze op een duurzame en omgevingsvriendelijke manier aan. Bij Neerlangel hebben we hiervoor bijvoorbeeld een Silent Piler gebruikt. Deze elektrische machine drukt de damwandplanken de grond in, in plaats van ze met trillingen de bodem in te brengen. Dat zorgt voor minder trillingen en geluid. De Silent Piler die bij Meanderende Maas wordt ingezet werkt op elektriciteit en wordt opgeladen door een biogas aggregaat. Daarmee verminderen we de CO₂-uitstoot ten opzichte van traditionele manieren van damwanden aanbrengen. Zo combineren we een technische oplossing voor een veilige dijk met aandacht voor mens, natuur en omgeving.
Duurzaamheid gaat niet alleen over minder uitstoot. Door rivierverruiming ontstaat ruimte voor nieuwe natuur, zoals geulen, rietmoeras, struweel en ooibos. Dit zijn allemaal kenmerkende en waardevolle onderdelen van het rivierengebied en bieden ruimte aan veel verschillende planten en dieren. In totaal realiseren we 375 hectare (750 voetbalvelden) nieuwe natuur, waaronder 90 hectare ooibos en meer dan 9 kilometer aan KRW-geulen. Ook planten we ongeveer 1.300 nieuwe bomen en 20.000 heesters. Zo versterken we het landschap, leggen bomen CO₂ vast en ontstaan nieuwe leefgebieden voor planten en dieren. Voor Meanderende Maas is onderzocht hoeveel CO₂ de nieuwe natuur kan vastleggen. Hiervoor ontwikkelden we samen met onder meer Rijkswaterstaat een speciale rekentool. Lees meer over de rekentool en CO₂-vastlegging door natuur.
De zwarte ooievaar is een aansprekend voorbeeld. Dit is namelijk een belangrijke doelsoort voor de natuurontwikkeling in het rivierengebied, vooral van het ooibos, en een zeldzaam familielid van de witte ooievaar die bijvoorbeeld op de Gevangentoren van Megen broedt.
Bij de inrichting van het gebied houden we rekening met de dieren die hier leven. Zo worden voor de das en bever voorzieningen en maatregelen getroffen om hun leefgebied te behouden en te versterken. Denk aan speciale beverterpen.
De dijk zelf richten we zo in dat bloemen hier goed kunnen groeien. Dat is weer goed voor insecten zoals bijen en vlinders. Zo wordt de dijk niet alleen een waterkering, maar ook een lange ecologische verbinding door het gebied.
